130Shares

Rascal-Manga Mangi Mangi na jednej z moich półek.

Dziś chciałbym poruszyć trudny temat, dotyczący jakości polskich wydań komiksu japońskiego, częściej zwanego mangą. We wpisie tym postaram się przedstawić mój punkt widzenia, oraz udowodnić jego słuszność.

I. Wstęp. Moje początki.

Na samym wstępie chcę uprzedzić, że mam w głowie dziesiątki wątków, które chcę poruszyć i całość przy pierwszym czytaniu może wydać się trochę chaotyczna. Do popełnienia tego wpisu zmotywował mnie pewien komentarz , który znalazłem na fanpage jednego z polskich wydawnictw – ładnie i krótko ujął istotę problemu. Tutaj tak krótko nie będzie 🙂 I uprzedzając fakty – to jest moja prywatna opinia, przez ten tekst mam na celu ukazanie ludziom poszukującym informacji na temat typu i metod tłumaczenia praktykowanych w Polsce. Jasną rzeczą jest, że ktoś może uważać za zalety to, co ja uważam za wady. Przed skomentowaniem czegokolwiek proszę o dokładne przeczytanie CAŁOŚCI. Chcę tym samym zaznaczyć, iż nie mam zamiaru podważania kompetencji większości tłumaczy, zapewne bez powodu się na takich stanowiskach nie znaleźli. Ale kompetencje nie mają nic wspólnego z używanymi przez nich metodami, a właśnie na metodach się w tym wpisie skupiam, o czym przed chwilą wspomniałem.

Zaczynając swoją przygodę z japońskim komiksem, postanowiłem zainwestować w Chobits. Było to naprawdę sporo lat temu. Dlaczego ten tytuł? Jakoś nigdy nie pałałem miłością do takich pozycji jak Dragon Ball, Full Metal Alchemist, One Piece czy Naruto. Zwyczajnie mnie one nudziły (nic nadzwyczajnego, nie lubię gatunku shounen, szczególnie w wydaniu battle shounen). Pamiętam do dziś, że Chobits zrobiło na mnie wrażenie. Były to czasy, gdy mój poziom znajomości języka angielskiego… no cóż, po prostu nie byłem w stanie czytać płynnie i czerpać z tego jakąkolwiek przyjemność, więc naturalną sprawą było to, że wybrałem polskie wydanie. Jeśli człowiek nie zna języka angielskiego, a o japońskim nie ma bladego pojęcia, to nie ma szans, by zauważył jakich zmian dokonano przy tłumaczeniu, oraz wyłapał uproszczenia. Tak sobie żyłem w nieświadomości przez dobre kilka lat. W sumie, w tym okresie nawet serii TV nie oglądałem zbyt wielu, internet był po prostu zbyt wolny, człowiek zbyt mało poinformowany i sama zapora językowa także swoje robiła. Niemniej jednak pamiętam, iż nawet niektórzy Polscy tłumacze dbali o odpowiedni poziom ich tłumaczeń, jak znajomy dostarczał materiałów, to w osobnym pliku tekstowym wypisane były informacje na temat nawiązań kulturowych, zwyczajów, wyjaśnienia dotyczące nieprzetłumaczalnych słów i zwrotów (szkoda, że już tych materiałów nie mam). Wygodniejsze by było zamieszczanie tego w samych napisach, ale podejrzewam, że ówcześni tłumacze po prostu nie potrafili tego zrobić, gdyż napisy dostarczane były w formacie .txt ewentualnie srt. Bardzo mi się to podobało. Ze znajomymi właśnie dzięki temu poznawaliśmy kulturę i zwyczaje panujące w Japonii a nawet pierwsze słowa.

Tłumaczę z japońskiego i moje tłumaczenia są wierne, może nie piękne, ale najwierniejsze, jakie umiem zrobić. W telewizji ludziom puszcza się przerobione napisy czyli takie, by wszyscy zrozumieli to, co mówią. Jak anime jest od 15 lat, to telewizja przerabia tłumaczenia po to, by dwunastolatek to zrozumiał

— Anonim / Japonizacja. Anime i jego polscy fani. Autorzy: Siuda Piotr, Koralewska Anna
Jak widać, kiedyś ludzie dbali o jak najwierniejszy przekład, chcieli podzielić się swoją wiedzą po to, by widz mógł w pełni zrozumieć to, co ogląda (a bez wyjaśnienia zwyczajów panujących w kraju pochodzenia danego materiału, jest to zwyczajnie niemożliwe). Piękne czasy (zwane mrocznymi, na jednym z popularnych polskich forów zrzeszającym elitę polskiego fandomu – chyba każdy wie, które forum mam na myśli). Jak wygląda to teraz? Weźmy angielskiego – najlepiej tego całkowicie zlokalizowanego suba, wytnijmy wszystkie kluczowe elementy kultury japońskiej (w tym honoryfikatory/sufiksy), które jakimś cudem jeszcze zostały, zmieńmy jeszcze bardziej dialogi, wstawmy polskie suchary/memy i mamy gotowe tłumaczenie. Czyli dokładnie to, o czym anonimowy fansuber mówił wręcz z pogardą. Nie chodzi mi tutaj o aspekty techniczne typu typesetting (efekty na napisach, nakładanie ich na przedmioty/znaki itd) – mamy w Polsce ludzi, którzy się na tym znają i robią to dobrze. Jednak czy to jest kluczowy element tworzenia tłumaczeń? Rzekłbym, iż to tylko dodatek poprawiający estetykę, nic więcej.
W tym momencie może się komuś wydawać, iż zboczyłem z tematu. Otóż nie, to jest wprowadzenie, które przedstawia problem. Przykładów takich zachowań mógłbym podawać tysiące, ograniczę się do trzech, konkretnie przedstawiających naszych śmieszkowych tłumaczy.MangiMangiMangi

II. Polski rynek mangowy

Ten wpis rzecz jasna nie dotyczy sceny polskiej fansuberskiej. Zahaczyłem o tym temat, by pokazać (prawdopodobne) źródło problemu.

Jeśli spojrzymy na biblioteki wydanych tytułów przez polskie wydawnictwa, okaże się, iż mamy do wyboru całkiem sporo pozycji z różnych gatunków. Teoretycznie każdy znajdzie coś dla siebie. Rynek ten cały czas się rozwija, JPF, Studio JG czy Waneko (rzadziej Kotori, Hanami czy Yumegari) prześcigają się w ogłaszaniu nowych tytułów, użytkownicy czekają na nowości z utęsknieniem. Wszystko wydaje się piękne i cudowne. Jeszcze do niedawna sam byłem przekonany, iż tak właśnie jest. Nie zrozumcie mnie źle – dobrze jest mieć w czym wybierać. Cieszy mnie fakt, iż Polacy pozyskują nowe licencje, chciałbym to nawet wspierać… ale… no właśnie, jest pewne ALE. Kierunek przyjęty przez praktycznie WSZYSTKIE wydawnictwa to droga bez powrotu. Ich standardy tłumaczenia są już tak utarte, że nawet choćby chcieli – nie będą w stanie tego zmienić. Poprawić sytuacje może tylko i wyłącznie całkiem nowe wydawnictwo, które pewnie także by się zniechęciło po fali hejtu czołowych krzykaczy. Choć na dobrą sprawę, najmniej mam do zarzucenia Hanami oraz Kotori i byłbym nawet w stanie polecić część ich wydań (choćby Mushishi, przez wielu niestety uważane za drętwe i słabe).

III. Jakość polskich wydań mangi.

Przechodzimy do sedna. Opiszę tutaj jak ja widzę poczynania polskich wydawnictw. Na wstępie zaznaczę, że nie mam absolutnie zamiaru kogokolwiek obrażać czy mieszać z błotem. Zwyczajnie przedstawiam swój (i nie tylko swój) punkt widzenia i argumentuję, dlaczego zdecydowałem się nie wspierać polskiego rynku.

Zalety polskich wydań mangi.

Zacznijmy od pozytywów. Mangi w Polsce w zdecydowanej większości drukowane są na białym, dość grubym papierze o dobrej jakości (nie jestem ekspertem, ale takie coś można łatwo zobaczyć). Obwoluty także są wysokiej jakości, podoba mi się pomysł łączenia druku matowego z błyszczącym. Takie coś prezentuje się naprawdę ładnie i estetycznie. No i… to by było na tyle. Bardzo bym chciał wymieniać więcej pozytywnych cech, ale po prostu jest to zwyczajnie niemożliwe.

Wady polskich wydań mangi.

Ten punkt będzie trochę długi. Zawarte w nim będą przykładowe zdjęcia z polskich wydań oraz zagranicznych (także oryginalnych), dzięki temu łatwiej zrozumieć będzie co mam na myśli.

1. Tytuły i ich tłumaczenie 

Jestem daleki od tego, by twierdzić, iż tłumaczenie tytułów nie powinno mieć miejsca. Oczywiście, że powinno się przetłumaczyć tytuł. Ale nie zmienia to faktu, że oryginalny powinien pozostać gdzieś na okładce. Jak ktoś zna dane dzieło i zobaczy samo tłumaczenie, które często nie ma nic wspólnego z oryginalnym tytułem… to wybaczcie, ale nie będzie wiadomo o co chodzi, tym bardziej, iż to jest specyficzny rynek i fani (90% odbiorców) znają najczęściej oryginalny tytuł. Proszę, nie wyjeżdżajcie mi teraz z tekstem, który często widzę w komentarzach na facebooku czy forach typu ale ludzie w dzisiejszych czasach są leniwi, nawet im się nie chce w internecie sprawdzić tytułu. No przecież to jest taka bzdura, jakich mało. Po pierwsze – dlaczego mam tracić czas na szukanie tytułu w sieci? Do tego dochodzi fakt, iż nawet wydawnictwa w swoich sklepach internetowych najczęściej nie podają tytułu oryginalnego. Szanujmy siebie i swój czas, mało kto ma posiada go tyle, by szukać każdej głupoty. W tym przypadku wydawnictwa zagraniczne nie są wcale lepsze.

Pozytywnym przykładem w Polsce jest Tasogare Otome x Amnesia (mam na myśli samą okładkę) – tytuł japoński, z nawet ładnie przetłumaczonym polskim podtytułem – takie coś, to ja rozumiem (przypominam, że punkt ten dotyczy tytułów, reszta tej mangi cierpi na poniższe problemy także).

2. Forsowanie tłumaczenia wszelkich dźwięków.

Oczywiście, ponownie jestem zdania, że tłumaczenie JEST POTRZEBNE. W końcu sięgacie po polskie wydanie. Jednak jeśli odbywa się to przez całkowite wymazywanie oryginalnych onomatopei i wstawiania beznadziejnie wyglądających (jakby z word-arta) tekstów, co jednoznacznie oznacza psucie oryginalnego dzieła, całej estetyki i często dynamiki kadru – wtedy jest to dla mnie rzecz niewybaczalna.

Czytałem komentarze niektórych ludzi typu nie chcę krzaków, przecież to polskie wydanie, zostawianie oryginalnych dźwięków świadczy o niedbałości i lenistwie tłumaczy itd. Po pierwsze – nie chcesz krzaków, to dlaczego czytasz japoński komiks? Jeżeli przebijanie się przez bańkę kulturową jest rzeczą zbyt bardzo obciążającą twój mózg, to może sięgnij po coś typowo polskiego, bądź amerykańskiego, tam wszędzie stosowany jest alfabet łaciński, także w dźwiękach. Po drugie – jasne, ale można przecież napisać tłumaczenie POD danym dźwiękiem, zachowamy przy tym estetykę, dynamikę i będzie polskie tłumaczenie. Po trzecie – niedbałością jest wymazywanie oryginału i zastępowanie tandetnie wyglądającymi napisami. Lenistwo? Tak, wymazywanie wymaga więcej pracy, ale pracy, która jest niepotrzebna i wpływa destrukcyjnie na całość. Powiedziałbym iż lenistweo to uleganie naporowi internetowych krzykaczy.

Poniżej zdjęcia przedstawiające to, jak sobie radzą z tym wydania zagraniczne (wydawnictwa Yen Press oraz Seven Seas), można kliknąć w celu powiększenia:

Hiramoto-Akira-Prison-School-Yen-Press-001 Mangi

Hiramoto Akira, “Prison School”. Wyd. Yen Press

Powiększyłem także fragment, gdzie widać tłumaczenie znaku z autobusu (ale nie przez zastępowanie – kolejny plus). W pierwszym kadrze dźwięki. Obok/nad/pod oryginalnymi onomatopejami są: transkrypcja oraz tłumaczenie – rozwiązanie idealne, nieinwazyjne i przede wszystkim nie rzucają się w oczy. Ktoś jeszcze powie, że te znaki w katakanie nie dodają dynamiki? Teraz wyobraźcie sobie wydanie polskie z word-artem…

Hiramoto Akira, "Prison School". Wyd. Yen-Press Mangi

Hiramoto Akira, “Prison School”. Wyd. Yen Press

Jak jesteśmy w temacie Prison School, to powyżej następny przykład znaków nadających dynamiki, będących częścią rysunku.

Fumiaki Maruto, "Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen-Press. Mangi

Fumiaki Maruto, “Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen Press.

W przypadku powyższego zrzutu z Saekano od Yen Pressu analogiczna sytuacja. Kadry nienaruszone, estetyka zachowana i tłumaczenie z transkrypcją małą czcionką.

Atto, "Non Non Biyori". Wyd. Seven Seas Mangi

Atto, “Non Non Biyori”. Wyd. Seven Seas

Jak widać, Seven Seas stosuje nieco inną technikę (wolę to z Yen Pressu, czyli mniejszą czcionkę – o ile mnie transkrypcja oryginału nie jest potrzebna, to dla większości jednak by się przydała), nadal jest to coś, co całkowicie akceptuję.

Atto-Non-Non-Biyori-Comic-Alive-004 Mangi

Atto, “Non Non Biyori”. Wyd. Seven Seas

Jak już jesteśmy przy Non Non Biyori, to powyżej jeszcze jedno zdjęcie ze scenami, gdzie dźwięki są częścią rysunku i nadają kadrom dynamiki.

OK, przejdźmy teraz do wydań oryginalnych (tak, by mieć porównanie).

Yabuki Kentarou & Hasemi Saki, "To Love Ru", Wyd. Shounen Jump Mangi

Yabuki Kentarou & Hasemi Saki, “To Love Ru”, Wyd. Shounen Jump

Tu nie ma w zasadzie o czym pisać, tak to wygląda w oryginale.

Okamoto Rin, "Gokukoku no Brynhildr". Wyd. Young Jump Mangi

Okamoto Rin, “Gokukoku no Brynhildr”. Wyd. Young Jump

Jak wyżej.

Kotoyama, "Dagashi Kashi". Wyd. Shounen Sunday Mangi

Kotoyama, “Dagashi Kashi”. Wyd. Shounen Sunday

I tutaj podobnie.

No i teraz punkt programu, wydania polskie…

Clamp, "Kobato". Wyd. JPF Mangi

Clamp, “Kobato”. Wyd. JPF

No przepraszam bardzo. Co to jest? Czcionki z Worda, ohyda. Jakby ludzie zajmujący się typesettingiem tworzyli własny komiks – to niech sobie coś takiego stosują, ale tutaj…

Gou Tanabe, "Maken". Wyd. Waneko Mangi

Gou Tanabe, “Maken”. Wyd. Waneko

Te czcionki tutaj naprawdę nie pasują. Wygląda to fatalnie, bardziej jak w komiksie Marvela. Taki styl do mangi pasuje tak samo jak ogórek kiszony do sałatki owocowej (celowo takie porównanie, może komuś tam pasuje, ale większości nie).

Maybe, "Tasogare Otome x Amnesia". Wyd. Waneko Mangi

Maybe, “Tasogare Otome x Amnesia”. Wyd. Waneko

Tego komentować już nawet nie będę.

Tadano Nobuaki, "70 Oku no Hari". Wyd. JPF Mangi

Tadano Nobuaki, “70 Oku no Hari”. Wyd. JPF

Znowu zabawy w amerykański styl?

Tadano Nobuaki, "70 Oku no Hari". Wyd. JPF Mangi

Tadano Nobuaki, “70 Oku no Hari”. Wyd. JPF

Na tym zakończę ten punkt, chyba więcej wyjaśniać nie muszę…

3. Całkowite wycięcie zwrotów grzecznościowych/honoryfikatorów/sufiksów w polskich wydaniach mangi

No wybaczcie, ale o ile tytuły i onomatopeje można uznać za mniej ważne dla całości (jednak nadal ważne) kwestie estetyczne, to tutaj zaczynają się już schody.

Od razu napiszę – nie jest możliwe przetłumaczenie japońskich (i ogólnie azjatyckich) zwrotów grzecznościowych w formie sufiksów (-chan, -kun, -senpai, -kouhai, -san, -sama, -dono itd). O ile w niektórych przypadkach za -san można z powodzeniem użyć jako pan/pani to i tak nie warto tego robić. Z honoryfikatorami wiąże się często mnóstwo scen humorystycznych, gdzie zwyczajnie nie da się wiernie przetłumaczyć bez używania sufiksów. Potem zaczynają się zabawy w zmiany dialogów (ale o tym później). Oprócz tego honoryfikatory pełnią kluczową rolę w relacjach międzyludzkich w Japonii, są nieodzownym elementem ich kultury. A ile mamy sytuacji, gdzie ktoś przestaje dodawać sufiks do imienia, co jednocześnie jest punktem zwrotnym danej historii? Nie można tego tak po prostu wyciąć bez znacznej utraty kontekstu bardzo wielu sytuacji.

Widziałem w komentarzach np. takie rzeczy jak:

Żyjemy w Polsce, postacie muszą wyrażać się w taki sposób, zęby było to naturalne dla polskiego czytelnika.

Po pierwsze – protip – uwaga uwaga, czytasz komiks, którego akcja (w 90% przypadków) ma miejsce w jakimś fikcyjnym, lub nie (często to drugie) mieście Japonii. Nie czytasz o losie Zdzisława i Genowefy z Bieszczad (ostatnio Bieszczady stały się modne, nie wiem dlaczego), ale np. o zmaganiach z codziennością Nagisy oraz Tomoyi, którzy żyją w JAPONII (akcja serii ma miejsce w kilku miastach, wszystko inspirowane było prawdziwymi lokacjami, więcej tutaj). To chyba naturalne, że nie będą się oni zwracać do siebie w taki sam sposób, jak ma to miejsce w Polsce czy gdziekolwiek indziej. Czyli powyższe zacytowane zdanie jest totalną bzdurą udowadniającą tylko jedną rzecz o danym użytkowniku – zaściankowość, brak otwarcia na otaczający świat i generalnie coś, co ma ładne określenie w angielskim, ludzi takich określa się terminem – closed-minded (bardzo często stosowany np. względem kogoś, kto zamyka się na wszystkie inne gatunki muzyczne, niż jego ulubiony – dziwnym trafem są to najczęściej fani metalu, czyli jak wszystkim wiadomo – jedynej słusznej muzyki).

Niestety to dla mnie jeden z dealbreakerów wykluczających zakup polskich wydań.

Jak to wygląda za granicą? Różnie. Moje ulubione wydawnictwo – Seven Seas ZAWSZE używa sufiksów, za co jestem im wdzięczny i tym samym ich wspieram (wspomnę o nich także w kolejnych punktach). W mangach dziejących się w Japonii, które często ociekają ich kulturą Yen Press także stosuje sufiksy. Odbiegają lekko od tematu, nawet oficjalne napisy do anime BARDZO CZĘSTO zawierają sufiksy – firmy te wiedzą, że po prostu tego się nie tłumaczy. Także kolejny argument polskich ekspertów (za granicą się nie stosuje od dawna) to jest kompletna bzdura i tylko pokazuje, jakie obeznanie w temacie mają ludzie komentujący.

Poniżej przykłady:

Fumiaki Maruto, "Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen-Press. Mangi

Fumiaki Maruto, “Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen-Press.

Jak widać, zachowano wszystko, od -senpai, po -kun itd. Całkowicie naturalne. Bez wymyślania i zmieniania. Po prostu.

Hiramoto Akira, "Prison School". Wyd. Yen-Press Mangi

Hiramoto Akira, “Prison School”. Wyd. Yen-Press

Podobnie w Prison School, od -chan, -san po -dono. Wszystko jasne, bez niepotrzebnych ingerencji i utraty na znaczeniu.

Atto-Non-Non-Biyori-Comic-Alive-002 Mangi

Atto, “Non Non Biyori”. Wyd. Seven Seas

Jak widać – da się. Mało tego – fani są zadowoleni, a wydawnictwa często chwalą się wiernością i autentycznością tłumaczenia. No i świetnie. Poniżej jeszcze przykład z powieści Strawberry Panic wydawnictwa Seven Seas:

Kimino Sakurako, "Strawberry Panic". Wyd. Seven-Seas Mangi

Kimino Sakurako, “Strawberry Panic”. Wyd. Seven-Seas

Na następnych stronach jeszcze jest więcej objaśnień, ale to chyba wystarczy – da się nawet w powieściach zachować wierność? Jak widać – da się!

A tym czasem w Polsce – całkowita rezygnacja ze zwrotów grzecznościowych. Czasem nawet imiona są zmieniane, bądź spolszczane (tak Studio JG, patrzę na was). Mam wrażenie, że polskie wydawnictwa mają swoich czytelników zwyczajnie za durni.

Na podsumowanie. Czy ktokolwiek wyobraża sobie Kuroko zwracającą się do Misaki inaczej niż Onee-sama?

Kamachi Kazuma & Fuyukawa Motoi, "Toaru Kagaku no Railgun". Wyd. Seven Seas Mangi

Kamachi Kazuma & Fuyukawa Motoi, “Toaru Kagaku no Railgun”. Wyd. Seven Seas Mangi

4. Wierność tłumaczenia w polskich wydaniach mangi

Zwroty grzecznościowe także wiążą się z tym punktem, ale do samych tłumaczeń postanowiłem poświęcić osobny paragraf.

Na samym wstępie – chciałbym, aby Polscy internetowi krzykacze nauczyli się rozróżniać wierne tłumaczenia, a tłumaczenia słowo w słowo. Wierne tłumaczenia to takie, które idealnie oddają kwestie wypowiadane przez bohaterów – najczęściej poprzez wyłapanie słowa/słów kluczowych z danego zdania i dobudowaniu do tego w miarę poprawnie brzmiącego polskiego zdania (a nie przez zmianę na polskie odpowiedniki!). Nie da się tłumaczyć słowo w słowo, nawet jakby ktoś chciał (generalnie głupi pomysł) – jest to technicznie niewykonalne. Niestety bardzo wiele osób nie rozróżnia tych terminów.

Jestem także wielkim przeciwnikiem liberalnych/wolnych tłumaczeń. Ja i bardzo wiele osób siedzących w temacie już od dawna, zainteresowały się tematem mangi i anime właśnie przez specyficzne poczucie humoru, prowadzenie dialogów i fabuły przez Japończyków (oczywiście sam styl rysunku także miał na to duży wpływ) oraz ogólną INNOŚĆ. Od samego początku (od kiedy tylko nabrałem świadomości) chciałem tłumaczeń tak wiernych, jak tylko jest to możliwe. Nie po to sięgam po dzieło japońskie, by czytać polskie suchary. Jakbym chciał polskich sucharów, to obejrzałbym Świat Według Kiepskich, Pamiętniki z Wakacji, Dlaczego Ja i inne podobne polskie dzieła sztuki. Ale nie chcę tego.

Dlaczego więc polskie wydawnictwa wciskają na siłę całą masę memów/sucharów do swoich tłumaczeń? Możliwości są dwie, albo mają swoich czytelników za idiotów, albo idą na łatwiznę, bo po wkładać wysiłek i coś wyjaśnić, skoro można wrzucić pierwszy lepszy suchar, który przyjdzie tłumaczowi do głowy, ludzie przecież i tak kupią.

Kolejny protip z mojej strony:

Jak chcecie być śmieszni na siłę, to polecam napisać swój komiks. Nie wspominając o totalnych uproszczeniach i wyprania większości tytułów z ich japońskości, pisanie całych dialogów od nowa,

Zrobiłbym zdjęcia, niestety większość polskich wydań, które posiadałem już dawno sprzedałem. Kopalnią takiej błazenady było Kokoro Connect wydane przez Studio JG, K-On także od Studia JG (przy czym jest to chyba najbardziej ohydne tłumaczenie jakie w życiu widziałem, suchar/mem goni suchara, większość żartów totalnie skopana, całość niesamowicie uproszczona), Toradora – Studio JG, Girlfriends – Studio JG, One Punch Man – JPF, Ścieżki Młodości – Waneko, Orange – Waneko, Haganai – Studio JG, Uśmiech Kanako – Studio JG. Mamy tego o wiele więcej. Choćby Silver Spoon, którego tłumaczenie jest tak złe, że aż płakać się chce człowiekowi (jak zobaczyłem tekst o Dodzie w tłumaczeniu, to nawet nie czytałem tego dalej, oddałem za darmo znajomemu całość), cytowanie słów polskiego szlagieru – Ona tańczy dla mnie (teraz już nie pamiętam co to za komiks był). Podobnie sytuacja wygląda (a może jeszcze gorzej) w Dr. Slump, rondo imienia Gesslerowej itd. Znajomy mi ostatnio pokazał jeden z tomów Full Metal Alchemist gdzie był tekst bijesz jak Gołota. (albo Pudzian, nie pamiętam dokładnie), a z tego co mi mówił, to takich kwiatków jest tam cała masa.

Ja mam za coś takiego płacić swoimi ciężko zarobionymi pieniędzmi? Za humor, którego nienawidzę i od którego uciekam? No wybaczcie, ale nie. Tak, wolę przypis z pełnym wyjaśnieniem (którego przeczytanie zajmie mi – o zgrozo – kilka sekund), niż wpierdzielanie durnych polskich żartów. Tak, wolę coś (teoretycznie) bardziej sztywnego, niż durne internetowe/lokalne żarty i uproszczenia. Tak – to jest dla mnie dealbreaker. Powiedzmy sobie szczerze, żartów nawiązujących do celebrytów japońskich jest mało. Najczęściej stosowany humor (który uwielbiam) to gry słowne, naprawdę nie wyobrażam sobie zlokalizowania tego. Notki i jeszcze raz notki. Raz się o tym dowiem, na drugi raz będę wiedział o co chodzi. Drodzy tłumacze, nie tłumaczycie dla stada baranów. Ludzie posiadają zdolność zwaną przyswajaniem/nauką.

Obecnie, z pozostałości polskich wydań które posiadam:

Takano Ichigo, "Orange". Wyd. Waneko mangi

Takano Ichigo, “Orange”. Wyd. Waneko

W oryginale chodzi o popularny japoński noworoczny program, gdzie znane osoby śpiewają znane utwory. W polskim wydaniu mamy… Kevina. Cudowny żart. Zwłaszcza, iż ta scena wcale nie miała być humorystyczna, ale to tylko taki szczegół…

Swoją drogą, Waneko samo się kiedyś przyznało, że często tłumaczą z wydań angielskich i robią tylko final check z oryginałem. No wybaczcie, ale tłumaczenia tłumaczeń i ja mam za to płacić? Nie wnikam w metody przez nich stosowane, ale mówienie…

Waneko-Ang mangi

…że nie ujmuje na jakości? Ja nie wiem komu taki kit chcecie wciskać, ale jak ktoś zna język (i/lub sam coś tłumaczył), to widzi jakie bzdury zostały tutaj napisane. I daję łeb, iż tłumacz sam płakał jak coś takiego pisał. Jeśli coś takiego robicie – OK, ale nie wmawiajcie innym, że nie ujmuje to jakości tłumaczenia. Przekład przekładu? Litości.

Podsumowując ten podpunkt – wydawnictwa w Polsce robią wszystko, bym nie kupował ich tłumaczeń.

Pozostaje kwestia notek.

W wydaniach Seven Seas bardzo często znajdziemy obszerne notki na temat zwyczajów, nawiązań kulturowych czy czegokolwiek innego. Pojawiają się ona na boku strony, gdzie dane nawiązanie się znajduje. Rozwiązanie idealne dla mnie. Yen Press także stosuje przypisy, ale niestety ładuje je na sam koniec tomiku. No cóż, lepsze to niż nic. Poniżej kilka przykładów.

Atto-Non-Non-Biyori-Comic-Alive-005 mangi

Atto, “Non Non Biyori”. Wyd. Seven Seas

Jak widać powyżej, informacje te dotyczą nawet takich błahych spraw. Bardzo mi się to podoba, mimo iż o wielu rzeczach już wiem. W takim przypadku kupowanie przekładu względem oryginału ma sens i naprawdę to cenię.

Fumiaki Maruto, "Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen-Press. mangi

Fumiaki Maruto, “Saenai-Heroine no Sodatekata. Wyd. Yen-Press.

Tak wygląda to w wydaniach Yen Press. W przypadku Saekano, na notki poświecono kilka stron, wiele rzeczy wyjaśnionych, nawet takich całkiem podstawowych – świetne dla nowych czytelników.

Hiramoto Akira, "Prison School". Wyd. Yen-Press mangi

Hiramoto Akira, “Prison School”. Wyd. Yen-Press

A tak w przypadku Prison School.

W polskich wydaniach Waneko czasami stosuje 2-6 słowne notki, które tak naprawdę niewiele wnoszą. Do tego w Kobato od JPFu widziałem na końcu całkiem pokaźną kolekcję wyjaśnień. W zasadzie samo tłumaczenie Kobato także wypadło dość dobrze (choć nie mam w tym przypadku porównania z oryginałem) i było chyba jedynym, z ktrórego w jakimś stopniu byłem zadowolony. Tak właściwie to jeszcze Another, także od JPFu był całkiem strawny (ale tutaj ponownie – nie mam porównania z oryginałem) czy wspomniane wcześniej Mushishi od Hanami.

5. Cenzura

Na jakąkolwiek wiadomość o cenzurowaniu ZAWSZE reaguję alergicznie. Niestety w Polsce wiele komiksów zostało w mniejszy lub większy sposób ocenzurowanych. Najgłośniejszym przypadkiem było chyba Hatsukoi Limited od Waneko, gdzie ocenzurowano… MAJTKI. Tak, dobrze czytacie, majtki. W jaki sposób? Poprzez naniesienie durnej onomatopei (po raz kolejny – rodem z Word Artu). Nie tyczyło się to pojedynczego kadru. Niestety nie posiadam już tego tytułu w wersji polskiej, więc pokażę jedynie zdjęcie, które kiedyś w internecie znalazłem:

Kawashita Mizuki, "Hatsukoi Limited". Wyd. Waneko. mangi

Kawashita Mizuki, “Hatsukoi Limited”. Wyd. Waneko.

Z lewej strony wydanie polskie, z prawej skanlacja. Tak, w mandze ecchi ocenzurowano majtki. Jak już wspomniałem, im dalej, tym cenzura była jeszcze gorsza i nie tyczy się to tylko tego konkretnego kadru. Samo tłumaczenie także było beznadziejne, cała masa sucharów, zmienione dialogi. Szkoda w ogóle o tym wspominać. Oczywiście ocenzurowane jest tylko polskie wydanie. Ludzie, litości.

Oczywiście widziałem także komentarze typu:

  • no i co z tego, że ocenzurowali, to tylko majtki
  • mnie to wisi, przecież kupuję to dla fabuły, a nie tego jak wygląda

No widzicie, a mnie i wiele osób bardzo to boli, tak jak jakakolwiek inna ingerencja w oryginalne dzieło (wspomniane wcześniej dźwięki). Tym bardziej, że o cenzurze NIKT Z WAS, WYDAWCÓW nie wspomniał. Takie coś powinno być wypisane wyraźnie na okładce TYTUŁ CENZUROWANY. Szczytem było wydanie mangi hentai i jej ocenzurowanie (Witchcraft i Tayu Tayu od Yumegari – wycięto kilka kadrów). Po prostu mistrzostwo świata.

6. Kilka cytatów, które znalazłem na forach

Chciałbym tutaj wkleić kilka wypowiedzi użytkowników, którzy widzą co się dzieje i tak samo jak mnie, zwyczajnie odstrasza od kupowania rodzimych produktów. Nie będę podawał nicków, ponieważ nie wiem, czy sobie tego ci ludzie życzą. Cytaty wklejone bez cenzury i poprawek.

Cytat 1:

Ja nie mówię, żeby zostawiać wszystko nieprzetłumaczone. Ale są pewne zwroty, których NIE DA SIĘ przełożyć na język polski, a które są ważne – również mogą być ważne fabularnie.
Poza tym (już to pisaliśmy kiedyś), to też zależy od miejsca akcji. Oczywiście wlepianie w usta Londyńczyka “Smith-san” jest durne, i wtedy jak najbardziej – przekładajcie to sobie. Zachowuje to klimat. Ale tak samo durne moim zdaniem jest stwarzanie sytuacji, gdzie Japończyk mówi zwroty czysto zachodnie.

Wyżej wymieniona kwestia szacunku – może się wydawać, że jest to rzecz mało ważna. Ale teraz załóżmy, że porzucamy ten wątek szacunku, I robimy środowisko polskie:

Yuki, idziemy na lody?
Wybacz, Sakura, nie mogę, jestem zajęta.

I teraz dochodzi do innej sytuacji. Na rysunku widzimy zdołowaną Sakurę ze spuszczoną głową, obok niej stoi Yuki. Sakura mówi:

Yuki, ty zawsze mi wszystko zabierasz

Po czym Yuki robi wystraszone oczy. Pytanie: dlaczego? W środowisku polskim, Yuki po prostu by przeprosiła, i próbowała wytłumaczyć nieporozumienie. Spróbujmy zostawić honoryfikatory w poprzednim dialogu:

-Yuki-neesama, pójdziemy na lody?
-Wybacz, Sakura-chan, nie mogę, jestem zajęta

I w drugim:

-Yuki, ty zawsze mi wszystko zabierasz

Poprzez usunięcie honoryfikatora, autor może pokazać, że Sakura się nie pierniczy – jest wściekła na Yuki, co wyraża brak honoryfikatora. I teraz, przerażone oczy Yuki mają sens – ponieważ wystraszyła się nagłej zmiany charakteru Sakury, którą zawsze postrzegała jako “delikatną, kochającą młodszą siostrę”.

Oczywiście, powyższy problem możnaby rozwiązać, jeżeli na następnych panelach w mandze, pokażemy wyraźnie emocję wściekłości na twarzy Sakury – czy to “ognistej” wściekłości, z okrzykiem na ustach, czy “lodowatej”, ze sztyletującym spojrzeniem.

Ale co, jeśli autor nie narysował w/w emocji? Co, jeśli nie dojdzie do otwartej konfrontacji, a Sakura opuści pomieszczenie nie zmieniając wyrazu twarzy? Cała strona w takim wypadku jest bez sensu, bo czytelnik nie będzie miał pojęcia, czego Yuki się wystraszyła.
Oczywiście to jest dość prosty przykład, ale chodzi mi o przedstawienie pewnego schematu – gdy drobna zmiana konotacji w tekście, potrafi mieć poważny wpływ na całość kreacji.

Cytat 2:

Wiesz, tak generalnie to moim zdaniem powinno się podwyższać poziom ogółu, a nie zrównywać go z najmniej rozgarniętą częścią społeczeństwa, ale co ja tam w sumie wiem. W końcu mamy epokę, gdzie idolem nastolatek do naśladowania jest Doda, czego ja od społeczeństwa wymagam… Myślenia? Inteligencji? Poszerzania horyzontów? Pff, ależ się zapędziłem!

Wiecie co, macie rację. Wywalcie wszystkie nawiązania do kultury japońskiej. Powstawiajcie do wszystkiego nazwy polskie-NIE! Mało. Zedytujmy obrazki, na styl amerykan, i zamiast potraw/narzędzi pochodzących z Japonii powstawiajmy polskie odpowiedniki. Zamiast onigiri wstawmy… Kanapki z dżemem, zamiast Bento kanapki z szynką i serem, zamiast ryżu z sosem curry dajmy jarzynową na stołówce. To samo z kulturą, wywalmy wszystkie świątynie Shintoistyczne i Buddyjskie i powstawiajmy w ich miejsce kościoły, to samo z kapłanami. W końcu nie można wymagać od przeciętnego polaka, żeby zdawał sobie sprawę, że na świecie są inne religie poza KRK czy inne państwa poza Anglia-Francja-Niemcy-USA, które mają własną kulturę.

W końcu nie każdy może zrozumieć, czym jest brama Torii, a żeby to wyjaśnić, musielibyśmy wstawić-OCH NIE!-przypis tłumacza. Dodatkowe zdanie do przeczytania! Tak być nie może. DO PIACHU Z TĄ BRAMĄ! WSTAWIAMY TAM POMNIK PAPIEŻA!

Cytat 3:

Z nawiązaniami kulturowymi jest różnie – w zasadzie można zmienić, ale w po- lub przedsłowie powinno być wytłumaczone jak to wyglądało w oryginale i skąd się to wzięło. I co z tego, że nie kupują po to, żeby się uczyć? Czy to im w jakiś sposób broni zdobywania nowych informacji w trakcie? Umieścić na początku mangi kilka krótkich objaśnień (żeby nie przerywać później lektury w trakcie) i tyle 😛 I w ten sposób zmusić też ludzi do tego, żeby poznawali nowe fakty – rozwój społeczeństwa.

Czy was naprawdę tak gryzie przeczytanie kilku krótkich zdań?

Cytat 4:

Fani anime oglądają suby angielskie z jakiegoś powodu. Ten powód brzmi: “BO POLSKIE SUBY SĄ DO DUPY”. Twój argument w tej odpowiedzi jest w tym względzie do nich podobny, a my rozmawiamy teraz poniekąd o tym, jak poprawić jakość subów PL, więc z całym szacunkiem, STFU.

Do [nick], kobieto – ile razy przeczytałaś ten przypis odnośnie znaczenia tych honoryfikatorów? 2? 3? Potem już go nie czytasz, bo wiesz o co chodzi. Jak ja czasem z wami rozmawiam, to mam wrażenie, że jak czytacie mangę to wprowadzacie się w jakiś hipnotyczny trans, gdzie nie widzicie nikogo i niczego poza komiksem, a niedobre przypisy próbują was z tego transu wyrwać… WTF? To samo z anime. Oglądam anime, widzę dłuższy przypis to robię na sekundę pauzę, czytam, puszczam dalej. Całość trwa kilka sekund, i nikt mi głowy nie odstrzelił z powodu, że na sekundę przerwałem oglądanie. A po dwóch, czterech, pięciu razach, wystarczy że zobaczę słowo-klucz w przypisie, i nie czytam, bo już wiem o co chodzi. Robicie z tego taki problem, jakby tłumacze kazali wam conajmniej co pięć minut czytać całe, 5-stronowe artykuły na Wikipedii.

I to nie jest “zainteresowanie się kulturą japońską”. To jest “posiadanie bladego pojęcia o kraju, z którego te komiksy pochodzą”. Ja wam do cholery nie każę przecież całego Kojiki czytać -_-‘

Cytat 5:

Serio pozmieniali żarty w One Punch Man? Kurcze, szkoda. Nie żebym miała zamiar kupować mangę, no ale teraz wiem na pewno że polskiego tłumaczenia nie ruszę. Tak, dokładnie – kasa jest, manga się dobrze sprzedaje, więc co się będą nami przejmować?
Racja, zgadzam się całkowicie. Też by mnie to tak nie wciągnęło, gdyby nie fakt, że japońska kultura i ich sposoby przedstawiania tego w anime są bardzo interesujące.

Tak, straszne głupie to ich myślenie. Biorąc pod uwagę, że Japonia PRZESIĄKNIĘTA jest tym wszystkim, dlatego anime jest też takie ciekawe, jak wspomniane wyżej. A jak to wszystko zmienisz w polskie odpowiedniki/memy… no to tak jakbyś oglądał polski film. To czemu po prostu od razu nie wziąć się ta takowy film…

Cytat 6:

[w odpowiedzi na zachwalanie zabiegów lokalizacyjnych]

To może hmm… czytaj sobie kurwa polskie komiksy? (używając twoich radosnych świetlanych rad) Po co sięgasz po coś z drugiego końca globu skoro nie masz ochoty przebić się przez bańkę kulturową? W amerykańskich wydaniach bohaterom zmieniano kulki ryżowe na burgery, do tego dążysz?

Cytat 7:

Dla mnie jest to głęboka ingerencja w treść i bezpowrotna utrata przekazu autora. Powoduje to olbrzymi dysonans (akcja w Japonii a co chwilę padają polskie nazwiska) i jest w sumie niepotrzebne. Na przykład w którymś tomie bodaj Onizuka wspomniał o piersiach jakiejś XXX (to było chyba porównanie do tej XXX). W polskim tłumaczeniu wstawiono jakąś polską, dajmy na to Brodkę (nie pamiętam kogo). Poza skojarzeniem, że to piosenkarka i tak nie wiedziałem jak wygląda (nie znałem nic poza nazwiskiem). Oczywiście nie dowiem się dzięki temu jaką znaną japońską piosenkarkę umieścił w mandze autor oraz o jakie piersi mu chodziło. Można było zrobić krótki przypis do japońskiego nazwiska (*piosenkarka) a można było to umieścić nawet w tekście w stylu “piersi jak u tej piosenkarki, XXX”. Tłumacz wybrał najgorszą możliwość zmieniając postacie. Dla mnie to już nie tłumaczenie a luźna interpretacja.

Cytat 8:

Okej tłumaczenie tytułów jeszcze mogę zrozumieć, ale lokalizowane tłumaczenia dialogów to tragedia.
A to wkładają jakieś polskie produkty jako przykłady i już cała imersja idzie się jebać, a to “-kun” tłumaczą na “kolego”. Mówię tu o tym jak gówniane mogą być tłumaczenia. To może lepiej żeby tego nie ruszali?

Zresztą widzowie to nie idioci nie trzeba im wszystkiego podsuwać na złotej tacy, tłumacząc że senpai to starszy ziomek. Widz się tego domyśli w kilka chwil, nawet ten nie zaznajomiony z kulturą japońską. Nie sprowadzajmy wszystkiego do idiotów!

Cytat 9 (Notatki Carlosa):

Dla mnie jako osoby, która się tym interesuje znacznie ciekawiej jest, gdy są przypisy wyjaśniające, bo dzięki temu potencjalnie mogę się dowiedzieć czegoś nowego o Japonii.

___
Z biegiem czasu ten podpunkt będzie uzupełniany.

7. Ciekawe linki, które świetnie uzupełniają ten wpis:

IV. Podsumowanie

Nie chcę demonizować wszystkich polskich wydań. Zdarzają się dobre, zwłaszcza te, które nie są mocno powiązane z samą Japonią (czyli np fantastyka). Niestety mnie poziom i styl jaki sobie wydawnictwa wyrobiły nie pasuje. Wszystko o czym pisałem bardzo mi przeszkadza i szczerze mówiąc zastanawiałbym się czy czytać to w ogóle, nawet jeśli byłoby udostępnione za darmo. Nie wyobrażam sobie przeznaczania swoich pieniędzy, na które ciężko pracuję na zakup czegoś co mnie nie zadowala. Paradoksalnie – chciałbym teraz podziękować polskim wydawnictwom za to, że coś takiego robią. Kilka lat temu zacząłem naukę japońskiego, dzięki waszym tłumaczeniom dostałem większej motywacji do nauki i w tym momencie czytam sobie bez problemu wydania oryginalne. Czyli jakieś plusy jednak są:)

Nadszedł moment, w którym muszę  zaznaczyć istotną rzecz – ten wpis, to nie wylewanie moich żalów na złe wydawnictwa, które niszczą mi komiksy. Nie, zdecydowanie nie. Nie chciałem także pisać tego na samym początku, żeby z góry nie nastawiać nikogo negatywnie do polskich wydań. Ten wpis ma na celu uświadomienie faktu, w jaki sposób polskie wydawnictwa traktują swoich klientów (tak, lwia część czytelników nie ma pojęcia jak ma się do oryginału to, co kupują). Mnie to osobiście wszystko jedno, czy coś zostanie na język polski przetłumaczone i oficjalnie wydanie, czy nie. Wolę zamówić oryginalne wydanie z Japonii, które wychodzi często 3 razy taniej niż tłumaczenie Polskie (a czasami więcej, zdarzyło mi się kilka razy, iż kolekcję 18 tomów jednego tytułu w stanie idealnym kupiłem za 500 yen + koszt przesyłki). I do tego nie muszę sobie nerwów psuć, że wyskakują jakieś Keviny, Dody, czy edytowane są oryginalne kadry. Mało tego, czasami wolę wydać trochę więcej pieniędzy na tomiki w języku angielskim (takie jak te, które pokazywałem w tym wpisie… w sumie mogłem pokazać więcej, ale zwyczajnie nie chciało mi się obrabiać tak wielu zdjęć), które są wydane z dbałością o wierność oryginałowi (nie mówię, że wszystkie takie są, bo nie są, ale jednak sporo można takich znaleźć). Nie wspominając o zagranicznych skanlacjach, gdzie bardzo wiele grup robi tak świetną robotę z wiernym tłumaczeniem, że żaden wydawca nie będzie w stanie czegoś takiego dokonać (jasne, grupy stawiające sobie za cel amerykanizację wszystkiego także istnieją, ale łatwo jest rozpoznać kto jest kim).

Z wielką przykrością stwierdzam, że w zasadzie jedynym sensownym powodem kupowania mangi w języku polskim jest brak znajomości języków obcych. Naprawdę bym chciał polecić polskie wydania. Jestem dumny z tego, iż urodziłem się Polakiem, ale jak coś jest zwyczajnie słabe, to przecież nie polecę tego tylko ze względu na kraj pochodzenia. No ale jeśli tobie – czytelnikowi nie przeszkadza żaden z wymienionych wyżej punktów – zabraniał czytania polskich wydań przecież nie będę. Nikogo nie próbuję odciągać na siłę, najzwyczajniej w świecie wyjaśniam co MNIE nie pasuje. W zasadzie teraz brakuje tylko odwrócenia oryginalnej kolejności czytania, znając życie – prędzej czy później to nastąpi.

Odpowiadając na pytanie zadane w tytule – jeśli znasz język angielski (lub/i uczysz się japońskiego) – nie, nie warto kupować polskich wydań. Czuję, że zostanę zlinczowany na wielu forach za ten wpis, bo przecież jak tak można jechać po rodzimych wydawnictwach. No cóż, trudno. Zresztą problem nie dotyczy tylko i wyłącznie mangi, polecam spojrzeć na fora dotyczące polskich tłumaczeń książek (także zachodnich). Oczytani ludzie wolą sięgać po wydania oryginalne, bądź tłumaczenia na język angielski, to samo tyczy się filmów, dlaczego widzę pełne sale kinowe gdy są pokazy w całości po angielsku? Dlaczego bardziej ogarnięci ludzi wolą angielskie napisy choćby do anime?  Dlatego, ponieważ nie podoba im się język ojczysty? No cóż, tylko skończony kretyn byłby w stanie coś takiego robić. Dzieje się to po prostu nie bez powodu.

Pozdrawiam.

 

130Shares